Srpska pravoslavna crkva jedna je jedina hrišćanskih crkava koja patrijarha ne bira ljudskim glasanjem, već veruje da tu odluku donosi Duh Sveti putem apostolskog žreba.
Ova neobična i duhovno snažna praksa uvedena je 1967. godine, a koreni ove promene sežu još u vreme patrijarha Varnave i dramatičnih događaja iz 1930-ih godina.
Kako se danas bira patrijarh SPC?
Savremeni proces izbora patrijarha SPC propisan je crkvenim ustavom. Prvo se, tajnim glasanjem, bira trojica kandidata koji dobiju najviše glasova od strane arhijereja koji najmanje pet godina upravljaju eparhijama. Imena izabranih se stavljaju u zapečaćene koverte i polažu u Sveto Jevanđelje.
Nakon svete liturgije, monah sa najdužim monaškim stažom u SPC i pri kraju života iz jedne od koverti izvlači ime novog patrijarha. Veruje se da u tom trenutku Duh Sveti preko apostolskog žreba određuje novog poglavara SPC. Ovaj čin SPC izdvaja u celokupnom hrišćanskom svetu kao duhovno najčistiji način izbora patrijarha.
Od kraljevskog izbora do duhovnog akta
Pre Drugog svetskog rata izbor patrijarha bio je pod snažnim uticajem države. Prema Zakonu iz 1930. godine, izborni sabor činili su i visoki svetovni činovnici – uključujući ministre, sudije i univerzitetske rektore.
Na kraju procesa, kralj je na predlog ministra pravde birao jednog od trojice kandidata. Takav model doveo je do brojnih kontroverzi, posebno tokom mandata patrijarha Varnave (1930–1937), koji se protivio sve većem uplivu države u crkvena pitanja. Njegova smrt 1937. godine tokom Konkordatske krize simbolizovala je vrhunac napetosti između crkve i države.
Uvođenje “apostolskog žreba” kao zaštita i povratak čistoj duhovnosti
Nakon rata, SPC je težila oslobađanju od političkog pritiska. U vreme patrijarha Germana, 1967. godine, doneta je istorijska odluka: patrijarh se više neće birati ljudskom voljom već kroz molitvu i božanski nadahnut žreb.
Ova praksa, zasnovana na novozavetnom primeru izbora apostola Mateja (Dela apostolska 1:23–26), ukorenjena je u veri da Duh Sveti bira duhovnog vođu – a ne politički interesi ili crkveni lobiji.
SPC je primer nezavisnosti od svetovne vlasti
Uvođenjem apostolskog žreba, SPC je poslala snažnu poruku da duhovna autonomija i vera moraju biti iznad svetovne politike. Dok druge crkve poglavare biraju glasanjem ili političkim dogovorima, SPC čuva tradiciju koja potiče još iz apostolskog vremena.
Zahvaljujući ovoj jedinstvenoj praksi, Srpska pravoslavna crkva ostaje stub duhovnosti, vere i otpora sekularizaciji u savremenom hrišćanskom svetu.
