Slučaj porodice Zec koja je pre 33 godine ubijena u Zagrebu nikada nije do kraja rasvetljen, a ispod novinskih članaka na portalima pojedinci i danas ostavljaju komentare koji su sramota za ljudski rod. Tako su na portalu Index.rs neki otišli toliko daleko da tvrde da porodica Zec nije srpska, poredeći je čak sa Gebelsovim, da im je ova tragična priča smešna, a uz ime devojčice Aleksandre pisali vulgarne reči. Naposletku, jedan od komentra je glasio: „Memorijalni plato neće dugo stajati”, aludirajući spomen obeležje u šumi nadomak Sljemena gde su dete i majka ubijene u kobnoj noći. U nekima komentarima se čak tvrdi da je pominjanje stradanja porodice Zec deo projekta srpskog sveta.
Odakle potiče toliko zlo, pitanje je za psihijatre i stručnjake za mentalno zdravlje, koji često analiziraju ponašanje ljudi koji u komentarima na internetu šire mržnju ili likuju nad nesrećama drugih. Ovakvo ponašanje može biti povezano s nekoliko psiholoških, socijalnih i emocionalnih faktora. Jedan od glavnih psiholoških mehanizama koji stoji iza takvog ponašanja je dehumanizacija, koja nastaje kroz nacionalističke, ideološke ili etničke podela. Internet omogućava anonimnost, što može dovesti dodeindividualizacije – gubitka lične odgovornosti. Kada ljudi nisu suočeni s posledicama svojih postupaka u stvarnom svetu, mogu postati skloniji ekstremnim, toksičnim ponašanjima, jer nemaju lične veze s osobama koje napadaju ili kritikuju. Neki pojedinci koji pokazujou konstantnu sklonost prema mržnji i nasilju u komentarima mogu imati dublje psihopatološke karakteristike, kao što sunarcizam, sociopatijaili psihopatija.
U noći između 7. i 8. decembra 1991. zagrebački mesar Mihajlo Zec ubijen je na pragu svoje kuće na Trešnjevici. Njegovu ženu Mariju i ćerku Aleksandru ubice su odvezle na Sljeme gde su ih likvidirali, a tela zatrpali smećem.
Zbog ubistva uhapšeni su Munib Suljić, Siniša Rimac, Igor Mikola, Nebojša Hodak, Snježana Živanovic. Iako su priznali zločin bez prisutva advokata, Sud je ocenio da je njihovo priznanje pribavljeno na nezakonit način i oni su oslobođeni.
Likvidirani Mihajlo Zec je bio poslovođa u mesari Križevčanka na početku Petrinjske ulice u Zagrebu. Poznavali su ga mnogi u Zagrebu i neke od ubica je poznavao od ranije. Osim Mihajla, u kući je te noći bila i njegova supruga Marija (36), deca Aleksandra (12), Dušan (10) i Gordana (7).
Planski zločin
Predsednik Saveza Srba iz regiona Miodrag Linta pozvao je na godišnjicu stradanja tročlane porodice Zec, na osnivanje Memorijalnog centra srpskih žrtava na području bivše Jugoslavije kao državne institucije.
„Porodica Zec jedan je od simbola stradanja mnogih Srba u hrvatskim gradovima posebno tokom 1991. i 1992. godine. Srbi su u nizu hrvatskih gradova masovno stradali na različite načine, uključujući veliki broj likvidacija, kao što je bila tročlana porodica Zec“ – rekao je za BalkanFacts Linta.
Tragična je činjenica da u najvećem broju slučajeva naredbodavci i počinioci tih zločina nisu procesuirani ili ako su procesuirani niko nije osuđen. Poražavajuće je što je u retkim slučajevima hrvatsko pravosuđe donelo osuđujuće presude, ali su izrečene niske kazne zatvora što je uvredljivo za žrtve i njihove porodice.
“U Hrvatskoj ne postoji spremnost na suočavanje sa masovnim i planskim zločinima koji su počinjeni prema Srbima u velikom broju hrvatskih gradova i mesta izvan krajiškog područja na početku i tokom rata” – ističe Linta.
Sadizam nezamisliv ljudskom umu
Srbi su protivpravno hapšeni u svojim kućama i stanovima, na radnim mestima i ulicama, odvođeni su na razna mesta gde su mučeni, prebijani, izgladnjivani, seksualno zlostavljani i ubijani, prisilno su izbacivani iz svojih stanova, veliki broj srpskih kuća i poslovnih objekata je opljačkan, demoliran i miniran u terorističkim akcijama hrvatske policije i paravojnih snaga. Svuda je vladao sadizam nezamisliv ljudskom umu.
Linta je zatražio da Srbija osnuje Memorijalni centar srpskih žrtava na području bivše Jugoslavije kao državnu instituciju, koji bi prikupio podatke o masovnom stradanju Srba devedesetih godina prošlog veka, da se neguje trajno sećanje na stradanje našeg naroda i da se upoznaje domaća i međunarodna javnost o utvrđenim činjenicama.
Ne smemo zaboraviti Zadarsku kristalnu noć
Potpredsednica Samostalne demokratske srpske stranke (SDSS) Anja Šimpraga istaknula je da je smrt Aleksandre Zec simbol stradanja sve dece u ratu, a ujedno i podsetnik na nestajanje građana srpske nacionalnosti tokom noći, na likvidacije, miniranje kuća i uništavanje imovine.
“Setimo se samo Zadarske kristalne noći o kojoj u javnosti možemo jako malo čuti” – rekla Šimpraga je i dodala kako je porodica Aleksandre Zec simbol stradanja svih Srba na području Hrvatske u proteklom ratu.
Breme zločina i nepravde
Zamenik zagrebačkog gradonačelnika Luka Korlaet podsetio je da je na insistiranje Mladih za ljudska prava u saradnji sa Srpskim narodnim vijećem, Antifašističkim vijećem i Dokumentom, kao grad po četvrti put obeležavaju “jednu od najmučnijih epizoda savremene zagrebačke istorije”. Prema rečima Korlaeta kultura sećanja je veoma važna, pa nastoje da obeleže sva mesta koja nose breme zločina i nepravde.
„Ne ulazeći u motive počinitelja koji su bili ili nacionalistički ili trivijalno pljačkaški ili i jedno i drugo, ostaje gorak okus u ustima o lakoći počinidbe zločina za koje nitko nije odgovarao” – rekao je Korlaet.
Tena Banjeglav iz Dokumenta smatra kako su počinitelji došli s ciljem da opljačkaju kuću porodice Zec, ali je uprkos tome, to bio zločin iz mržnje vođen nacionalističkim motivima.
“Ubijeni su iz nacionalističke mržnje počinitelja pod izgovorom da sarađuju sa srpskom vojskom” – rekla je Banjeglav. Istakla je da je Aleksandra ubijena samo zato što je bila srpske nacionalnosti, podsećajući da su u to vreme u Hrvatskoj mediji bili puni laži i propagande.
