Vladimir Nazor (30. maj 1876 – 19. jun 1949) bio je jedan od najznačajnijih hrvatskih pesnika, istaknuti antifašistički borac i prvi predsednik Narodnog sabora Hrvatske posle Drugog svetskog rata. Njegova višedecenijska karijera obuhvata bogat književni opus, hrabra antifašistička zalaganja i ključnu političku ulogu u uspostavljanju nove Jugoslavije nakon Drugog svetskog rata.
Rani život i književno stvaralaštvo pre rata
Nazor je rođen 30. maja 1876. u Postirama na ostrvu Brač. Osnovno obrazovanje stekao je u Splitu, a gimnaziju završio u Zadru, gde je prvi put pokazao dar za poeziju i prozu. Studije prava započeo je u Beču, ali je književnost ubrzo postala njegova primarna delatnost. Njegove prve pesme objavljivane su u časopisima “Vijenac” i “Hrvatska prosvjeta”, a pod uticajem secesije i slovenskog folklora razvio je prepoznatljiv, bogato slikom oslobođen stil, u kome su se isprepletali lirika, istorijski motivi i mistika.
Uloga u Narodnooslobodilačkom pokretu i ZAVNOH tokom Drugog svetskog rata
Kada je Drugi svetski rat zahvatio Jugoslaviju, Nazor se aktivno priključio antifašističkom pokretu. Postao je jedan od vođa partizanske vojske i figurirao među vodećim imenima Narodnooslobodilačkog pokreta . Zauzeo je mesto predsednika Zemaljskog antifašističkog veća narodnog oslobođenja Hrvatske (ZAVNOH), najvišeg političkog tela na oslobođenoj teritoriji u Hrvatskoj, koje je koordinisalo partizanske operacije i formiranje privremenih vlasti .
Prvi predsednik Sabora i političko delovanje posle rata
Po završetku rata, ZAVNOH je 24–25. jula 1945. preimenovan u Narodni sabor Hrvatske, a Vladimir Nazor je izabran za predsednika njegovog Predsedništva, čime je postao prvi hrvatski šef države u novoj Jugoslaviji . U toj ulozi davao je mandate za formiranje vlade, nadgledao donošenje prvih ustavnih akata i simbolično predstavljao kontinuitet državnosti nakon poraza fašizma.
Pesma “Majka pravoslavna”, jedna od najpotresnijih pesama o stradanju Srba
U januaru 1943. Nazor je, potresen prizorima popaljenog sela u Kordunu i ustaškim zločinima nad srpskim civilima, napisao poemu „Majka pravoslavna“. U njoj, kroz tužbalicu i slike uništene kuće i izgubljenog deteta, izražava tugu i pobunu protiv zločina. Pesma je objavljena iste godine i brzo postala simbol patnje i otpora, ušavši u partizanske i posleratne antifašističke zbornike.
Nagrade Vladimir Nazor
U čast njegove izuzetne uloge u kulturi i društvu, od 1959. godine Republika Hrvatska dodeljuje državnu nagradu za najbolja umetnička ostvarenja “Vladimir Nazor”. Ova prestižna godišnja nagrada se dodeljuje u šest oblasti:
književnost,
muzika,
film,
likovne i primenjene umetnosti,
pozorišna umetnost,
arhitektura i urbanizam.
U svakoj oblasti dodeljuju se dvije nagrade:
Godišnja nagrada – za pojedinačno delo nastalo u prethodnih dvanaest meseci,
Nagrada za životno delo – u priznanje za dugogodišnji i celokupni doprinos razvoju umetnosti
Ceremonija dodele održava se svake godine oko 19. juna, na dan godišnjice Nazorove smrti, u Hrvatskom narodnom kazalištu uz direktan prenos na Hrvatskoj radioteleviziji.
Vladimir Nazor ostavio je neizbrisiv trag ne samo u književnosti, već i u političkoj istoriji Hrvatske. Kao pesnik, oblikovao je moderne poetske tokove; kao partizan i državnik, postavio je temelje federalne državnosti u okviru Jugoslavije.
