Jedna nova studija, objavljena u časopisu Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), pokazala je da respiratori, iako ključni za spašavanje života pacijenata s disajnim zastojem, može izazvati mikroskopska oštećenja plućnog tkiva.
Krivo tumačenje studije
Na temelju nalaza ove studije neki su na društvenim mrežama požurili da izneli svoje mišljenje da su respiratori bili pravi uzrok velike smrtnosti od kovida-19. Ta teza nije novost, a čini se da su studiju prihvatili kao njenu konačnu potvrdu.
Pritom je zanimljivo videti da autori istraživanja u svom tekstu uopštee ne spominju kovid-19 te da se on spominje samo jednom u naučno-popularnom tekstu objavljenom na stranici SciTech Daily, i to na sledeći način:
“Tokom pandemije kovida-19 respiratori su bili ključni u lečenju bolesnika koji su razvili akutno disanja, posebno u slučajevima teške upale pluća ili sindroma akutnog respiratornog distresa (ARDS), stanja koje često zahteva invazivnu ventilaciju.”
Što je pokazala studija?
Naučnici predvođeni Donaldom P. Gaverom s Odeljenja za biomedicinsko inženjerstvo Univerziteta Tulane u New Orleansu u studiji su koristili napredne tehnike snimanja kako bi proučili učinke strojne ventilacije na plućno tkivo kod jorkširskih svinja. Rezultati su pokazali da ciklično kolabiranje i širenje alveola može da uzrokuje lokalizovana oštećenja, što može dovesti do upalnih procesa i pogoršanja funkcije pluća.
Ovi nalazi, iako ne otkrivaju ništa revolucionarno novo, zanimljivi su jer naglašavaju potrebu za razvojem ventilacijskih strategija koje minimiziraju stres na alveole.
Potencijalna rešenja koja predlažu autori uključuju korištenje nižih pritisaka tokom ventilacije i primenu tehnika koje održavaju alveole otvorenima i tako smanjuju rizik od kolapsa i ponovnog otvaranja.
Smrtnost na respiratorima je visoka
Podaci pokazuju da je smrtnost pacijenata na strojnoj ventilaciji visoka. Međutim, to ne znači da su respiratori njihov uzrok, naprotiv, praktički niko ko je na njih priključen bez njihove pomoći ne bi preživeo.
Smrtnost bolesnika na strojnoj ventilaciji u Jedinicama intenzivne medicine (JIM) varira u zavisnosti o nizu čimbenika, uključujući osnovni uzrok respiracijskog zatajenja, ozbiljnost opšteg zdravstvenog stanja, prisutnost pridruženih bolesti te pravovremenost i učinkovitost terapijskih intervencija.
Predstojnica Klinike za anesteziologiju, reanimatologiju i intenzivno lečenje Kliničke bolnice Sveti Duh prof. dr. sc. Višnja Nesek Adam kaže da istraživanja pokazuju da smrtnost među bolesnicima koji su podvrgnuti strojnoj ventilaciji u JIM-u može biti od 30% do 50%, dok u nekim studijama doseže i 80%, u zavisnosti od specifičnog uzrorka zastajanja disanja.
“Kod bolesnika s ARDS-om smrtnost se kreće u rasponu od 40% do 60%, dok je u slučaju teških oblika kovida-19 smrtnost među bolesnicima na respiratorima varirala između 50% i 80%, posebno među starijim osobama ili onima s hroničnim bolestima. U slučajevima sepse ili višestrukog otkazivanja organa, smrtnost može biti još i veća. Šanse za preživljavanje veće su kod mlađih bolesnika bez pridruženih bolesti”, tumači.
Glavni čimbenici koji utiču na smrtnost
Nesek Adam ističe neke glavne čimbenike koji utiču na smrtnost bolesnika na strojnoj ventilaciji.
Vremenski okvir stavljanja na respirator: Respiratori se koriste kod bolesnika s teškim zatajenjem disanja kada dodatna primena kiseonikaili neinvazivne terapije (poput visokoprotočne terapije kiseonikom, neinvazivne ventilacije) nisu dovoljni. To znači da su bolesnici koji su završili na respiratorima već bili u kritičnom zdravstvenom stanju, često s višestrukim pridruženim bolestima kao što su šećerna bolest, hipertenzija i pretilost.
Potreba za respiratorom: Bolesnici s teškim zatajenjem disanja ne bi preživeli bez respiratora. Iako respirator sam po sebi ne leči osnovnu bolest, on omogućava plućima “odmor” dok se telo bori s infekcijom, što je ključno u situacijama poput teškog ARDS-a, gde bolesnik ne bi mogao dobiti dovoljno kiseonika bez respiratora.
Komplikacije povezane s ventilacijom: Dugotrajna ventilacija posebno povezana s infekcijom kovida-19 može dovesti do komplikacija, uključujući trombozu, sepsu, mišićnu slabost i oštećenja drugih organa, što dodatno ugrožava život bolesnika.
Uticaj respiratora na preživljavanje
Iako je teško precizno odrediti koliko života su spasili, brojni dokazi ukazuju na to da su respiratori i strojna ventilacija bili ključni za preživljavanje ne samo bolesnika s najtežim poremećajima ventilacije, već i za mnoge druge bolesnike s poremećenom mehanikom disanja.
Nesek Adam kaže da su oni omogućili održavanje odgovarajuće oksigenacije i ventilacije kod bolesnika čija pluća nisu bila u stanju učinkovito obavljati ove funkcije zbog teških stanja poput akutnog respiracijskog distresa, teške upale pluća i drugih respiracijskih poremećaja.
“Bez ove medicinske podrške, mnogi bolesnici ne bi preživeli. Uprkos visokom riziku povezanom s dugotrajnom ventilacijom, respiratori su igrali ključnu ulogu u stabilizaciji bolesnika, omogućujući im da prežive dok se telo bori s osnovnim uzrokom bolesti. U najtežim slučajevima infekcije kovida-19, smrtnost bez upotrebe respiratora bila je gotovo 100%, stoga možemo sa sigurnošću reći da su respiratori spasili mnoge živote”, dodaje.
Nesek Adam ističe da su respiratori i strojna ventilacija, iako su bili nužni za lečenje bolesnika s akutnim zatajenjem disanja i ARDS-om, nosili značajne rizike, uključujući razvoj sekundarnih infekcija i komplikacija.
“S vremenom su bolnice usavršile terapijske pristupe, kao što su ranija primena kortikosteroida i antikoagulansa te šira primena neinvazivne ventilacije, što je pomoglo smanjiti potrebu za respiratorima i poboljšati stope preživljavanja. Respirator ne povećava smrtnost, već ju značajno smanjuje. On deluje kao ključna premosnica između kritičnog stanja bolesnika i mogućeg oporavka, osiguravajući nužnu ventilacijsku potporu kada pluća nisu u stanju osigurati odgovarajuću oksigenaciju. Na taj način omogućuje telu da se bori protiv osnovnog uzroka bolesti, čime se značajno smanjuje rizik od hipoksije i drugih životno ugrožavajućih komplikacija. Uprkos izazovima poput mogućih komplikacija kod dugotrajne ventilacije, u pravom trenutku primenjena podrška respiratora spašava mnoge živote, osobito kod bolesnika s teškim respiratorskim poremećajima”, poručuje ova stručnjakinja za anesteziologiju, reanimatologiju i intenzivno lečenje.
Za kraj treba podsetiti da su tokom pandemije brojni medicinski stratezi isticali da je važno preduzeti potrebne epidemiološke mere kako ne bi došlo do preopterećenja zdravstvenog sastava prevelikim brojem obolelih. Naime, puno obolelih podrazumeva puno ljudi na respiratoru, a posledica je manjak visoko kvalifikovanog kadra koji ima sva potrebna iskustva u radu s respiratorima.
(Index.hr)
