Predlog da se 5. jun proglasi Danom hrvatske zastave dobio je punu podršku poslanika hrvatskog Sabora. Inicijativa potiče od zastupnika Andre Krstulovića Opare (HDZ), uz podršku saborskog Odbora za obrazovanje, a iza cele ideje stoji i nekoliko državnih ustanova, uključujući Hrvatski povijesni muzej i Družbu Braće hrvatskog zmaja.
Taj datum izabran je u znak sećanja na 5. jun 1848. godine, kada je Josip Jelačić postavljen za bana Trojedne Kraljevine Hrvatske, Slavonije i Dalmacije. Tada se po prvi put i zvanično zavijorila hrvatska trobojnica, u bojama crvene, bele i plave, što je označeno kao istorijski trenutak u oblikovanju nacionalnog identiteta.
Jelačić je tom prilikom na banskoj stolici dobio bogato izrađenu konjaničku zastavu, na kojoj se nalazio grb Trojedne Kraljevine. Za razliku od prethodnih jednobojnih zastava, ova je bila savremena trobojna, crveno-belo-plava i ubrzo je postala uzor svim kasnijim hrvatskim državnim i nacionalnim zastavama.
Nikada pre toga Hrvatska nije imala takvu ili sličnu zastavu.
Međutim, o jednom ključnom detalju se i dalje ćuti. Ta “hrvatska trobojnica” nije originalni hrvatski simbol. U stvarnosti, ona je kopirana direktno iz srpske zastave ustanovljene po Sretenjskom Ustavu iz 1835. godine. Taj Ustav, koji je donela Kneževina Srbija pod vlašću kneza Miloša Obrenovića, bio je jedan od najnaprednijih u tadašnjoj Evropi. Davao je široka građanska prava, uveo podelu vlasti i značajno ograničio moć vladara, zbog čega su ga velike evropske sile, naročito Austrija i Osmansko carstvo, ocenile kao opasan i previše liberalan. Ustav je vrlo brzo zabranjen pod njihovim pritiskom.
Uprkos tome, Sretenjski ustav je ostavio dubok trag, a njegova crveno-belo-plava horizontalna zastava bila je prvi put zvanično definisana kao nacionalna zastava Srbije. Upravo tu zastavu je ban Jelačić 13 godina kasnije odlučio da usvoji kao simbol hrvatskog otpora mađarskoj dominaciji. Danas se ta ista trobojnica koristi kao hrvatska nacionalna zastava, iako joj je poreklo nesumnjivo srpsko.
Foto: Wikimedia
SDP: Dan hrvatske zastave da bude spomendan
Tanja Sokolić iz SDP-a je tokom rasprave istakla da trenutak kada je Jelačić podigao trobojku predstavlja simbol otpora mađarizaciji i borbe za očuvanje hrvatskog identiteta. Prema njenim rečima, ta zastava je kroz istoriju bila simbol slobode, suvereniteta i ponosa. Predložila je da se 5. jun ne proglasi za nacionalni praznik, već da ostane u formi spomendana, jer bi tako imao veći značaj i vidljivost u javnosti.
Marin Miletić iz Mosta je podržao predlog i ocenio ga kao „sjajan“, naglašavajući da ne postoji ništa sramotno u tome da se nacionalna zastava promoviše kroz obrazovanje i kulturu. Istakao je i da i danas postoje oni kojima zastava „nije svetinja“, što je, po njegovom mišljenju, pogrešno jer ona simbolizuje identitet i pripadnost naciji.
Na te navode je reagovao Milorad Pupovac iz SDSS-a, podsećajući da je 1848. godine bana Jelačića ustoličio upravo srpski patrijarh Josif Rajačić, a ne biskup Haulik kako bi se možda očekivalo. Ceremonija se odvijala u više crkava: na Trgu svete Katarine, u crkvi svetog Marka, i na kraju u crkvi Preobraženja Gospodnjeg, današnjoj lokaciji Cvjetnog trga. Pupovac je naglasio da ta činjenica nije slučajna, već pokazuje istorijski trenutak u kome su Srbi i Hrvati tražili međusobnu podršku i oslonac.
Zastava nije samo platno, ona je istorija
Predrag Mišić iz Domovinskog pokreta izjavio je da zastava nije obična tkanina, već simbol trajanja naroda kroz istoriju. Izrazio je žaljenje što mnogi građani Hrvatske ne pokazuju nacionalni ponos kao drugi narodi. Pritom je kritikovao institucije koje na važne državne datume, kao što su Dan nezavisnosti, Bljesak i Oluja, ne ističu zastavu.
Danijela Blažanović iz HDZ-a postavila je pitanje da li bi Hrvatska trebalo da sledi francuski model, prema kome se u svakoj učionici mora vijoriti zastava. Vesna Bedeković, predsednica saborskog Odbora za obrazovanje, odgovorila je da je isticanje zastave stvar ličnog osećaja i da Hrvatska ne želi da, kao nekadašnji komunistički sistem, prisiljava građane da se ponašaju na određeni način, već želi da ih senzibiliše.
Inicijativa iz 2018, sad pred izglasavanjem
Zastupnik Krstulović Opara je naglasio da inicijativa datira još iz 2018. godine i da su je tada pokrenuli Hrvatski povijesni muzej, Hrvatski institut za povijest, grboslovna udruženja i Družba Braće hrvatskog zmaja. „Ja sam samo ponovo pokrenuo tu inicijativu i stavio je pred vas“, izjavio je, uz nadu da će ovaj dan poslužiti kao lekcija svima kojima Dan državnosti, 30. maja, nije važan.
On je podsetio i da mnoge zemlje, poput Italije, Švedske i Holandije, imaju svoj Dan zastave. „Vreme je da i mi to uvedemo“, poručio je Opara, završivši izlaganje rečima: „Dok nam živo srce bije, nek’ nam se trobojnica vije“.
Tokom saborske rasprave, u sali je bila okačena replika trobojnice koja je korišćena pre 177 godina prilikom ustoličenja bana Jelačića. Predsednik Sabora Gordan Jandroković zaključio je da su rasprave bile sadržajne i emotivne i izrazio očekivanje da će Sabor jednoglasno doneti odluku da 5. jun bude zvanični Dan hrvatske zastave.
Istina se ne može ignorisati
Iako hrvatski Sabor ide ka usvajanju ovog dana kao nacionalnog simbola, istina ostaje, zastava koju danas Hrvati slave kao svoju, zapravo je srpski državni simbol iz 1835. godine.
U vremenu kada je Srbija pokušavala da modernizuje društvo i izgradi državu po liberalnim principima, Evropa je gušila te ideje, ali su simboli preživeli, ali danas se koriste tamo gde se njihovo pravo poreklo prećutkuje.
