Šetnja uz lepi plavi Dunav u Budimpešti, u času se pretvara u tmuran i jeziv prizor.
U samo jednom koraku iz sunčanog martovskog dana uskačemo u mračnu prošlost.
Nadomak parlamenta nailazimo na spomenik koji izaziva tugu i teskobu. Duž ivice keja jedan par cipela od gvožđa, pa drugi, treći… Ukupno 60 pari obuće izaziva stotinu uzdaha na putanji ogromne tragedije.
Zatičemo scene koje lede krv u žilama. Na mestu na kom danas stojimo može da se oseti smrtna atmosfera koja je vladala marta 1945. godine.
Jedna suza zbog para raspertlanih dečijih patikica, druga zbog izuvenih damskih cipelica, treća suza uz verno dočaranu pohabanu radničku obuću… Niz bez kraja. Svedočanstvo strašnog pokolja hiljade mađarskih Jevreja, njihovog stradanja i nestajanju u mutni i krvavi Dunav tokom Drugog svetskog rata.
Smatra se da je ovo jedan od najdirljivijih spomenika žrtvama holokausta.
U martu 1944. godine nemački Vermaht okupirao je Mađarsku i doveo na vlast Ferenca Salašija i njegovu fašističku Partiju strelastog krsta. Ubrzo nakon toga milicija je počela da teroriše građane i za to vreme je ubijeno više hiljada mađarskih Jevreja.
Često bi, kažu, grupe ljudi bile poređane na obali Dunava i nakon što im je naređeno da izuju cipele, pucano im je u leđa, a njihova tela bi upala u reku koja ih je odnosila.
Cipele, koje su se za vreme Drugog svetskog rata teško nabavljale, sklanjane su sa strane i prodavane na crnom tržištu.
Partiju su 1945. godine zabranili Sovjeti kad su zauzeli Budimpeštu, a većini vođa je suđeno, dok je Salaši osuđen na smrt. Partija strelastog krsta odgovorna je za smrt oko 500.000 mađarskih građana jevrejskog porekla.
Skulpturu “Cipele na obali Dunava” osmislio je mađarski filmski reditelj Janoš Kan Togaj, a izlio skulptor Đula Pauer 2005. godine.
Spomenik je dovršen pre tačno 20 godina – 16. aprila 2005, a prolaznici i danas pale sveće žrtvama i ostavljaju cveće.
